W powieści ktoś wspomina zamknięte drzwi, na biurku pojawia się koperta, a chwilę później bohater przerywa rozmowę. Podczas czytania łatwo dopowiedzieć sobie związek między tymi zdarzeniami. Podejrzenie może być ciekawe, lecz nie staje się przez to informacją podaną w książce. Notatnik tropów pozwala zachować oba poziomy: to, co przeczytałeś, i to, co na tej podstawie przypuszczasz.
Wystarczy kilka krótkich wpisów tworzonych przed poznaniem zakończenia. Poniższy notatnik rozdziela obserwacje, hipotezy i pytania. Może służyć powieści z zagadką, ale także śledzeniu powracającego przedmiotu lub zmiany zachowania bohatera.
Zapisz, do którego miejsca dotarłeś
Na początku notatki wpisz tytuł, używane wydanie i miejsce, w którym kończysz czytać. Numer strony może być przydatny w twoim egzemplarzu, lecz osoba z innym wydaniem niekoniecznie znajdzie tam tę samą scenę. Dodaj rozdział lub własne krótkie określenie zdarzenia, na przykład „rozmowa przy biurku przed wyjazdem”. W e-booku możesz korzystać z oznaczenia miejsca dostępnego w swoim czytniku.
Ta informacja określa granicę twojej obecnej wiedzy o powieści. Notatka po trzecim rozdziale nie musi być zgodna z tym, co poznasz w rozdziale dwunastym. Nie poprawiaj jej później tak, żeby wyglądała na przewidywanie zapisane wcześniej. Możesz dopisać nowy wpis, z nowym miejscem w lekturze.
Jeśli czytasz pożyczony egzemplarz, trzymaj notatki osobno. Kartka, notes lub prywatny plik wystarczą. Nie musisz podkreślać tekstu ani wklejać oznaczeń w książce, aby wrócić do interesującego fragmentu. Zapis powinien przede wszystkim pomóc odnaleźć scenę, do której odnosi się twoje pytanie.
Rozdziel cztery pola notatnika tropów
Dla jednego wpisu przygotuj cztery krótkie pola. Nie musisz ich wypełniać dla każdej sceny. Wybierz moment, który zwrócił twoją uwagę, i zatrzymaj się na tym jednym fragmencie.
- Miejsce: rozdział, strona lub własne określenie sceny w używanym wydaniu.
- Informacja z tekstu: co zostało przedstawione albo kto co powiedział.
- Moje podejrzenie: jak na razie łączysz tę informację z innymi zdarzeniami.
- Pytanie: czego jeszcze nie wiesz lub co chcesz sprawdzić podczas dalszej lektury.
Ważne jest sformułowanie drugiego pola. „Bohater mówi, że nie był w pokoju” zapisuje wypowiedź. „Bohater nie był w pokoju” uznaje jej treść za ustalony przebieg zdarzeń. Jeżeli w przeczytanym fragmencie masz tylko wypowiedź postaci, zachowaj informację o tym, kto ją przekazał. Podobnie odróżniaj przedstawienie sceny przez narratora od relacji jednej z postaci.
Pole z podejrzeniem może zawierać więcej niż jedną możliwość. Nie musisz wybierać wersji, którą będziesz bronić do ostatniej strony. Zapis „koperta mogła zostać zabrana, ale mogła też być przeniesiona wcześniej” pozostawia otwarte pytanie. Taki zapis nie osłabia lektury; opisuje zakres tego, co w danym momencie potrafisz uzasadnić.
Przykład: koperta, której nie ma na biurku
Wyobraźmy sobie wymyśloną na potrzeby poradnika scenę. Na początku bohaterka odkłada niebieską kopertę na biurko. Potem wychodzi, a po jej powrocie narrator opisuje biurko bez koperty. Druga postać mówi, że tylko zajrzała do pokoju. Nie jest to fragment rzeczywistej książki, więc możemy przećwiczyć zapis bez zdradzania cudzej fabuły.
W polu informacji wpisujesz: „bohaterka wcześniej odkłada kopertę; po powrocie nie ma jej w opisie biurka; druga postać twierdzi, że zajrzała do pokoju”. W polu podejrzenia: „druga postać mogła ją zabrać”. Pytanie brzmi: „czy późniejszy fragment pokaże, gdzie jest koperta?”. Podejrzenie wiąże elementy sceny, ale sam zapis jeszcze nie potwierdza, co stało się z przedmiotem.
Możesz dopisać inną możliwość: „koperta została przeniesiona przed powrotem bohaterki przez kogoś innego”. Nie potrzebujesz listy wszystkich wyobrażalnych wersji. Wystarczy zauważyć, że twój pierwszy pomysł nie jest jedynym opisem zgodnym z tak ograniczoną sceną. Jeśli następny rozdział poda więcej szczegółów, wrócisz do pytania z nową informacją.
Takie zainteresowanie zagadką może towarzyszyć także odkrywaniu kryminalnych sag i ich ekranizacji. Notatnik odnosi się jednak do konkretnej książki, którą czytasz. Wiedza o adaptacji nie musi odpowiadać miejscu, do którego dotarłeś w powieści; nie dopisuj jej jako informacji znalezionej na danej stronie.
Zwróć uwagę na sposób przedstawienia szczegółu
Uważne czytanie może dotyczyć zarówno tego, co tekst przedstawia, jak i sposobu, w jaki to robi. Zamiast zapisywać tylko „koperta jest ważna”, możesz zanotować: „opis jej koloru powraca przy kolejnej rozmowie”. Następnie wpisz własne pytanie o to powtórzenie. Rozróżnienie obserwacji od interpretacji pozwala sprawdzić, do jakiego fragmentu rzeczywiście odnosi się pomysł.
Przedmiot nie musi od razu okazać się rozwiązaniem zagadki. Może należeć do opisu miejsca, pojawiać się w wypowiedziach postaci albo wracać w różnych scenach. Jeżeli interesują cię literackie rekwizyty, możesz zajrzeć do artykułu o motywie kawy w literaturze i filmie. W swoim notatniku sprawdzaj jednak konkretny tekst, zamiast zakładać z góry znaczenie każdego podobnego przedmiotu.
Wybierz jeden szczegół, który chcesz śledzić. Gdy pojawi się ponownie, dopisz miejsce i krótko zaznacz, co tym razem zostało o nim powiedziane. Nie musisz rozstrzygać, czy autor zaplanował określony efekt. Możesz pozostać przy własnej obserwacji powtórzenia i pytaniu o jego związek z innymi scenami.
Aktualizuj podejrzenie bez poprawiania przeszłości
W kolejnym wpisie możesz użyć trzech zdań: „doszła nowa informacja”, „zmieniam podejrzenie”, „nadal nie wiem”. Na przykład później bohaterka przypomina sobie, że schowała kopertę do torby. Zapisujesz tę nową relację i zaznaczasz, że wcześniejsza hipoteza o zabraniu koperty nie ma już takiej samej podstawy. Poprzedni wpis pozostaje czytelny jako zapis wcześniejszego etapu.
Jeśli pomyliłeś imię lub miejsce w książce, możesz oznaczyć zwykłą korektę. To inna sytuacja niż dopisanie po zakończeniu powieści, że od początku znałeś rozwiązanie. Własny notatnik może pokazywać pomyłki i zmianę zdania. Nie jest protokołem rywalizacji z autorem ani testem spostrzegawczości.
Czasem pytanie pozostanie otwarte przez kilka rozdziałów. Możesz zostawić przy nim znak zapytania, bez przeglądania streszczeń i opisów zakończenia. Jeśli chcesz samodzielnie poznawać dalszy ciąg, nie musisz szukać natychmiastowej odpowiedzi poza książką.
Film: czym jest uważne czytanie tekstu literackiego
Anglojęzyczny materiał Oregon State University „What is Close Reading?” wyjaśnia obserwowanie tekstu i interpretowanie zauważonych elementów. Jest przeznaczony do nauki analizy literackiej. Nasz notatnik stanowi własną, prostszą propozycję prywatnego zapisu podczas czytania powieści; nie trzeba pisać akademickiego eseju, aby skorzystać z rozróżnienia informacji i interpretacji.
Ustal granicę spoilerów przed rozmową
Jeśli chcesz porozmawiać o swoich tropach, powiedz, do którego rozdziału dotarłeś, i zapytaj o etap lektury rozmówcy. Możecie ustalić, że omawiacie tylko przeczytaną wspólnie część. Nawet pytanie o jeden przedmiot może zdradzić, że wraca on później, dlatego warto najpierw uzgodnić zakres rozmowy.
Nie musisz udostępniać całej notatki. Wybierz jeden wpis mieszczący się w uzgodnionej granicy albo zachowaj notatnik dla siebie. Po zakończeniu możesz sprawdzić, które pytania otrzymały odpowiedź, które porzuciłeś i co zaskoczyło cię w sposobie opowiadania. Nie trzeba podliczać trafnych typów.
Jeżeli szukasz kolejnej lektury, tekst o książkach wybieranych po Wiedźminie może być punktem wyjścia do przeglądania różnych propozycji. Nową książkę możesz zacząć z pustą kartą, bez obowiązku stosowania notatnika przy każdej powieści. Czasem wystarczy jedno dobrze zapisane pytanie, a czasem wolisz po prostu czytać dalej.
Powiązane ćwiczenia
Ten sam fragment możesz wykorzystać do rozmowy o krótkiej scenie. Jeśli porównujesz adaptację, osobno zapisz różnice między książką a planem filmowym, żeby nie mieszać informacji z obu wersji.
